โครงการพัฒนาแปลงสำรองพันธุ์พืชอินทรีย์ โรงเรียนชาวสวนคลองจินดา

สิ่งแวดล้อม, ฐานทรัพยากร
46

เกี่ยวกับโครงการ

โรงเรียนชาวสวนได้มีข้อสรุปในพัฒนาต่อยอดธนาคารพันธุ์พืชของชุมชน ให้ประสบผลสำเร็จและมีความยั่งยืนยิ่งขึ้น ในด้านการพัฒนาแหล่งสำรองพันธุ์และระบบการคัดเลือกสายพันธุ์ พร้อมกับเพาะขยายต้นกล้ารุ่นต่อไปขยายให้เครือข่ายเกษตรกรทั้งในชุมชนและเพื่อนเกษตรกรจากเครือข่ายอื่นๆได้นำไปปลูกเพื่อเก็บเมล็ดพันธุ์และใช้ประโยชน์จากพันธุ์พืชพื้นถิ่นเหล่านั้น ร่วมกับการพัฒนากองทุนธนาคารพันธุ์พืชชุมชนในรูปแบบเศรษฐกิจสร้างสรรค์ เพื่อสร้างความมั่นคงให้กับธนาคารพันธุ์พืชคลองจินดาที่ตั้งขึ้นมา จึงมีแนวคิดในการดำเนินการจัดทำแปลงสำรองพันธุ์ธนาคารพันธุ์พืชอินทรีย์ต่อยอดจากธนาคารพันธุ์พืชเดิมของชุมชน

ปัญหาและที่มา (Why)

ภายหลังจากน้ำท่วมใหญ่ปี 2554 กลุ่มเกษตรยั่งยืนคลองจินดาได้มีการพัฒนากลุ่มเกษตรต้นแบบปรับตัวรับมือโลกร้อนและธนาคารพันธุ์พืชของพื้นที่คลองจินดาขึ้น โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อลดความเสี่ยงในการประกอบอาชีพเกษตร พร้อมๆกับเสริมสร้างความมั่นคงอาหารให้กับคนในชุมชนหากต้องประสบภัยพิบัติจากธรรมชาติร้ายแรง

ทางแก้ปัญหา (How)

งานพัฒนารูปแบบจัดเก็บเมล็ดพันธุ์ สร้างแหล่งสำรองพันธุ์ทั้งพืชล้มลุกและไม้ผลยืนต้นจำนวนกว่า 30 สายพันธุ์ ซึ่งได้ค้นพบบทเรียนสำคัญว่า ในรูปแบบการจัดทำธนาคารพันธุ์พืชระดับชุมชนค่อนข้างมีความเฉพาะตัวต้องปรับเปลี่ยนให้เหมาะกับการใช้งานของชุมชนนั้นๆ ต้องคำนึงถึงปัจจัยหลายประการ อาทิการสร้างระบบคลังและแหล่งสำรองพันธุ์อย่างง่ายที่ชาวบ้านดำเนินการได้เอง การสร้างเครือข่ายครัวเรือนชาวสวนในชุมชนเป็นแหล่งปลูกสำรองพันธุ์ ใช้กระบวนค้นหาและการเก็บพันธุ์ไม้ผลดั้งเดิมที่กำลังสูญหายเพื่ออนุรักษ์ไว้ให้รุ่นต่อไป

วิธีการทำงาน

1. ดำเนินการจัดหาพื้นที่ และจัดเตรียมแปลงให้เหมาะสมในการเป็นแหล่งสำรองพันธุ์พืชอินทรีย์จำนวน 2- 4 ไร่ (เช่าขอใช้พื้นที่ในหมู่สมาชิก) 2. คัดสรรพันธุ์พืชอินทรีย์ในชุมชนมาปลูกขยายเมล็ดพันธุ์ เช่น ข้าว ผัก ผลไม้ สมุนไพร ฯลฯ 3. สร้างเครือข่ายครัวเรือนพอเพียง 50 ครัวเรือน เพาะขยายเก็บพันธุ์คืนสู่ธนาคารและแบ่งปันกันในชุมชน 4. พัฒนารูปแบบการสร้างผลิตภัณฑ์จากพันธุ์พืชอินทรีย์ ทั้งเมล็ดพันธุ์ ต้นกล้า และผลผลิตที่ได้จากกลุ่มครัวเรือนสมาชิก เพื่อจำหน่ายเป็นรายได้หมุนเวียน 5. พัฒนากองทุนพันธุ์พืช โดยสร้างฐานสมาชิกสบทบจากเครือข่ายเกษตรทั้งในและนอกชุมชน 6. ขยายแนวคิดสื่อสารสร้างการมีส่วนร่วมด้วยรูปแบบต่างๆ จากคนในสังคม 7. เปิดเป็นแหล่งเรียนรู้เพิ่มเติมของโรงเรียนชาวสวนคลองจินดาพัฒนาเป็นหลักสูตรเพาะกล้าชุมชน โดยนำเสนอเป็นแผนงานตามลำดับดังนี้

สถานะและความสำเร็จในปัจจุบัน

การพัฒนาต่อยอดเป็นแหล่งศึกษาดูงานของชุมชนตั้งแต่ปี 2557 ในชื่อ “โรงเรียนชาวสวนคลองจินดา”ซึ่งมีการนำเสนอผลลัพธ์ของงานในรูปแบบองค์ความรู้การปรับตัวของเกษตรกรชาวสวน สวนเรียนรู้ต้นแบบเกษตรอินทรีย์และเทคนิคการทำการเกษตรรับมือกับโลกร้อนในรูปแบบต่างๆ โดยมีการเปิดให้กลุ่มเครือข่ายและสถาบันการศึกษาที่สนใจแวะเวียนเข้าแลกเปลี่ยนเรียนรู้อย่างต่อเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน

เป้าหมายของโครงการในช่วง 1 ปี ข้างหน้า

วัตถุประสงค์ 1. เพื่อจัดทำแปลงสำรองพันธุ์อินทรีย์และแหล่งสาธิตของธนาคารพันธุ์พืชชุมชนคลองจินดา 2. เพื่อพัฒนากองทุนเมล็ดพันธุ์ เครือข่ายเกษตรปลูกเก็บ ปลูกกิน พอเพียงคลองจินดา 3. เพื่อพัฒนาหลักสูตรเพาะกล้าชุมชน เป็นเครื่องมือในการสื่อสารสร้างการมีส่วนร่วมของเครือข่าย

เป้าหมายของโครงการในช่วง 3 ปี ข้างหน้า

ผลที่คาดว่าจะได้รับ 1. แหล่งสำรองเพาะขยายพันธุ์พืชอินทรีย์ของชุมชนเกษตรคลองจินดา ที่ให้บริการสมาชิกทั้งในและนอกชุมชนในการสร้างเครือข่ายธนาคารพันธุ์พืชพื้นถิ่น เพาะปลูกเพื่อบริโภคและจำหน่าย 2. ความมั่นคงในการประกอบอาชีพเกษตรกรในการมีกองทุนเมล็ดพันธุ์ และมีระบบการปลูกพืชหลากหลายแบบอินทรีย์ 3. เครือข่ายเพื่อนเกษตรกรและผู้บริโภคที่รักสุขภาพในการสร้างความร่วมมือพัฒนาแนวคิดการผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมในโอกาสต่อไป

เป้าหมายระยะยาวที่โครงการนี้จะสร้างการเปลี่ยนแปลงทางสังคม และสิ่งแวดล้อม

  1. พื้นที่ศึกษาดูงานการจัดการชุมเกษตรพึ่งตนเองปรับตัวรับมือโลกร้อน
  2. เกิดเครือข่ายเพื่อนเกษตรกรในชุมชนและภาคี รวมถึงผู้บริโภคที่รักสุขภาพสร้างความร่วมมือพัฒนาแนวคิดวิถีผลิตที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมสุขภาพ

ความสำเร็จของโครงการและวิธีวัดผลลัพธ์ทางสังคมและสิ่งแวดล้อม

ความสำเร็จของโครงการ โปรดระบุว่าความสำเร็จของโครงการนี้มีหน้าตาอย่างไร

  1. เกษตรมีต้นทุนที่ลดลงในซื้อหาพันธุ์พืชอินทรีย์ ทั้งยังได้พันธุ์แท้ปราศจากการปนเปื้อนเคมีในปลูกเพื่อเพิ่มรายได้ในครอบครัว
  2. แปลงสำรองพันธุ์ทั้ง 5 แห่ง ทำหน้าที่เป็นคลังพันธุ์พืชของธนาคารมีการปลูกหมุนเวียนและขยายผลต่อสู่ 50 ครัวเรือนพอเพียงเป็นเครือข่ายในชุมชนที่มากขึ้น
ตัวชี้วัดความก้าวหน้าและความสำเร็จของโครงการ คือ ชุมชนเกษตรคลองจินดามีชุดความรู้ และศูนย์การเรียนรู้ที่มีชีวิต ดำเนินการด้านธนาคารพันธุ์พืช กองทุนพันธุ์พืช ทำหน้าที่ให้ความรู้ แจกจ่ายพันธุ์พืชในกลุ่มเกษตรกรที่ต้องการทั้งในชุมชนและเครือข่ายภายนอก ทั้งยามปกติและช่วงเกิดภัยพิบัติ วิธีการหรือกระบวนอย่างไรในการติดตามและประเมินผลลัพธ์ต่อสังคมและสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นจากการดำเนินงานโครงการ
  1. ระยะ 3 เดือน ระบุพื้นที่จัดทำแปลงสำรองพันธุ์/ชนิดพันธุ์ 20 ชนิด เป็นพันธุ์พืชสำคัญที่ต้องการขยายผลสำรองพันธุ์
  2. ระยะ 6 เดือน ระบุครัวเรือนอาสาสมัครครัวเรือนพอเพียงร่วมกิจกรรมเพาะพันธุ์พืช กิน ใช้ ขยายพันธุ์ในครัวเรือนตนเอง
  3. ระยะ 9 เดือน พัฒนาเป็นชุดความรู้ สื่อสารเพื่อขยายผลสู่เครือข่ายภายนอก ค้นหาสมาชิกสบทบ
  4. ระยะ 1 ปี พัฒนาพันธุ์อินทรีย์เป็นกลุ่มประกอบการทางสังคม จำหน่ายเมล็ดพันธุ์ ต้นกล้า เพื่อจัดตั้งเป็นกองทุนพันธุ์พืช
  5. ระยะ 2 ปี รูปธรรมของกลุ่มเกษตรกรต้นแบบในการจัดการตนเอง พึ่งตนเอง ในนามโรงเรียนชาวสวนคลองจินดาเป็นที่รู้จักในการมีภาคีเครือข่ายมาศึกษาดูงาน เยี่ยมชมศูนย์เรียนรู้มากขึ้น
 

โครงการต้องการการสนับสนุนด้านคนอย่างไรบ้าง

กลุ่มนอกชุมชน อาสาสมัคร จัดทำแปลงเกษตรเพาะชำ DDay กลุ่มเป้าหมายในชุมชนการดำเนินโครงการ - ครัวเรือนต้นแบบ 20 ครัวเรือน (คณะทำงานและกลุ่มปฏิบัตินำร่อง) - ครัวเรือนปลูกเก็บ ปลูกกิน พอเพียง 50 ครัวเรือน - สมาชิกสบทบเครือข่ายภายนอกที่สนใจ 20 คน

โครงการต้องการการสนับสนุนด้านเครือข่ายภาคีอย่างไรบ้าง

- การสื่อสารให้เกิดเครือข่ายเรียนรู้ในกลุ่มเกษตรยั่งยืน และเครือข่านพันธุ์พืชพื้นถิ่น - การสื่อสารปะชาสัมพันธ์แหล่งศึกษาดูงาน โรงเรียนชาวสวนคลองจินดา อ.สามพราน จ.นครปฐม

โครงการต้องการการสนับสนุนด้านองค์ความรู้อย่างไรบ้าง

องค์ความเรื่องการพัฒนาองค์กรแห่งการเรียนรู้ การจัดทำหลักสูตรชุมชน ประกอบการทางสังคม

โครงการมีความต้องการการสนับสนุนด้านเเหล่งทุนอย่างไรบ้าง

งบประมาณในการดำเนินโครงการ เป็นเงิน 360,000 บาท (สามแสนหกหมื่นบาทถ้วน)

รายละเอียดองค์กรที่รับผิดชอบโครงการ

วิสัยทัศน์ “โรงเรียนชาวสวนคลองจินดา คือพื้นที่แลกเปลี่ยนเรียนรู้การทำเกษตรแบบชาวสวน วิถีแห่งความสุข พอเพียง สร้างความมั่นคงในอาชีพชาวสวนโดยมีฐานชุมชนร่วมกันอนุรักษ์ รักษา พัฒนาต่อยอดสู่การเป็นห้องเรียนเกษตรของสังคมไทย เปิดให้ทุกคน ทุกเพศ ทุกวัย ได้สัมผัสเข้าถึงกิจกรรมชาวสวนได้ง่าย ๆ มาสร้างช่วงเวลาเรียนรู้อย่างมีความสุขร่วมกันด้วยหลักคิด คนในรักษ์ คนนอกล้อม” พันธกิจ  สร้างพื้นที่กลางของชุมชนคลองจินดาเพื่อแลกเปลี่ยนความรู้ เทคนิค เทคโนโลยี พันธุ์พืช ด้านการทำเกษตรแบบชาวสวนเชิงอนุรักษ์ ให้เกิดการขยายผลและพัฒนากลุ่มอาชีพให้มีความมั่นคงมากขึ้น  พัฒนาเป็นศูนย์ข้อมูลเกี่ยวกับการเกษตรชาวสวน โดยการรวบรวมองค์ความรู้ภูมิปัญญาและพัฒนารูปแบบการสื่อสารให้เหมาะสมกับกลุ่มต่างๆ  พัฒนาพื้นที่แห่งการเรียนรู้ทั้งด้านประวัติศาสตร์ชุมชน (พิพิธภัณฑ์) หลักสูตรฝึกอบรมเพื่อการศึกษาเพื่อให้ผู้ที่สนใจเข้ามาศึกษาเรียนรู้ นำไปขยายผล  พัฒนาแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ เศรษฐกิจสร้างสรรค์ชุมชน เพิ่มมูลค่าคุณค่าทั้งด้านตลาดสินค้าสีเขียว วิถีเกษตรสุขภาพ โฮมสเตย์ ผลิตภัณฑ์แปรรูป

เจ้าของโครงการ

นางสาวชุติมา น้อยนารถเลขที่ 91/2 หมู่ 7 ตำบลคลองจินดา อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม 73110 เบอร์โทร 081-736 5049 Email : kachu@hotmail.com
เครือข่ายโรงเรียนชาวสวนคลองจินดา
กลุ่มชุมชน

ข้อมูลติดต่อ

kachu.t@hotmail.com
089-2571909 หรือ 081-7365049

https://www.facebook.com/pages/-/228872253939456?fref=ts

สนับสนุนโครงการนี้

ชื่อ-นามสกุล

เบอร์ติดต่อ

อีเมล

องค์กร/หน่วยงาน

คุณต้องการสนับสนุนเรื่องใด?

 คน/ความรู้ เครือข่าย เงิน/ทรัพยากร

รายละเอียดการสนับสนุน